Yaş Gruplarına Göre Çocuklar

Yaş Gruplarına Göre Çocuklar ve Resimli Çocuk Kitaplarının Özellikleri

Çocuk Gelişimi 2. Sınıf Ders Notlarımdan.

1. Üç–Dört Yaş Dönemi

Duygusal gelişim

• Kendini kontrol etmeye başlar.
• Bazı hayal kırıklıklarının üstesinden gelebilir.
• Daha esnek olmayı ve alternatifleri kabul etmeyi öğrenir.
• Sürprizlerden ve beklenmedik uyarılardan hoşlanır.
• Mizah duygusu gelişir.
• Otonomi gelişimi için yetişkin desteğine ihtiyaç duyar.
• Duyguların açık bir dille ifade edilmesi önemlidir.
• Karanlıktan, yalnız kalmaktan ve bilinmeyen ortamlardan korkabilir.

Değerler gelişimi

• Yakın çevresindeki yetişkinlerden toplumsal değerleri ve rolleri öğrenir.
• Doğru ile yanlışı ayırt etmeye başlar.
• Anne babadan ayrılmayı ve bağımsız hareket etmeyi öğrenir.

Kişilik gelişimi

• Kendi kişiliğinin farkındadır.
• Kendini diğer insanlarla karşılaştırır.
• Güçlü tercihleri vardır.
• Başarısıyla gurur duyar.
• Sahip olma duygusunu anlamaya başlar.
• Cinsiyet farklılıklarının farkına varır.
• Bağımsız olmak ister.
• Bazı etkinlikleri tek başına yapabilir.
• Yeni deneyimlerle keşfetmeye yönelir.

Zihinsel gelişim

• Hayal ile gerçeği ayırt etmekte zorlanır.
• Dikkat süresi kısadır, kolayca dağılır.
• Konudan konuya geçebilir.
• Nesnelere isim vermeye başlar.
• Benzer nesneleri ve işlevleri gruplayabilir.
• Nicelik algısı gelişmemiş olsa da sayıları kullanır.
• Çabuk yargılar, ancak hatalı yargılayabilir.
• İki alternatif arasında karar verebilir.
• İki fikirden fazla içermeyen yönergeleri takip edebilir.
• Hatırlama gücü sınırlıdır.
• Duygusal açıdan önemli olayları daha kolay hatırlar.

Dil gelişimi

• Dil kullanımı yaşıtlarından farklı olabilir.
• Kabul gördüğünde daha akıcı konuşur.
• Soyut ve işlevsel kelimeler kullanmaya başlar.
• Kelime dağarcığı hızla artar.
• Konuşmaktan hoşlanır.
• Kendi ismini söyleyebilir.
• 4–6 sözcüklü cümleler kurabilir.
• Duygularını sözcüklerle ifade etmeye başlar.
• Sesler ve kelimeler sık tekrar edilir.

Kitap ve resimli kitap özellikleri

• Kendini dil aracılığıyla ifade edebilir.
• Yaşadığı olaylarla ilgili resimli kitaplar ilgisini çeker.
• Olay ile resim arasında bire bir ilişki kurmaya başlar.
• Resimli kısa hikâyeleri dikkatle dinler.
• Resimlerden hareketle anlatım yapar.
• Resimleri anlatma çabası; yaratıcı düşünce, hayal gücü ve dil gelişimini destekler.
• Hikâye kurgulamaktan hoşlanır.
• Verilen birkaç kelimeden hikâye oluşturma çalışmaları yapılabilir.

2. Beş–Yedi Yaş Dönemi

Duygusal gelişim

• Korku, hoşlanma, öfke, utangaçlık, kıskançlık gibi duygularını daha açık yaşar.
• Duygularını genellikle uçlarda ifade eder.
• Anne-babadan ayrılmaya daha rahat yaklaşır.
• Yetişkinlerden yaptıklarıyla ilgili onay bekler.
• Sevildiğinden emin olmak ister.
• Mizah duygusu; anlamsız sözcükler, pratik şakalar ve şaşırtıcı sorularla gelişir.

Değerler gelişimi

• Görev ve sorumluluk duygusu gelişir.
• Başarılı olmanın önemini kavrar.
• Daha bilinçli davranmaya başlar.
• Davranışları çoğu zaman “tam doğru / tam yanlış” şeklinde algılar.
• Kuralları kabul etmeye başlar ama kuralların arkasındaki ilkeleri tam kavrayamaz.

Kişilik gelişimi

• Yetişkin dünyası ile çocuk dünyası arasındaki farkı ayırt eder.
• Kendi bakımını yapma konusunda daha bağımsızdır.
• Günlük yaşam için gerekli pratik bilgileri edinir.
• Gecikmiş başarı için hemen ödül beklememeyi öğrenir.

Düşünce gelişimi

• Hayal ile gerçeği daha net ayırt eder.
• 7 yaşta dikkat süresi belirgin biçimde artar.
• Dikkatini başka yöne çevirebilir.
• İşlev bakımından benzer nesneleri ilişkilendirir.
• Nesneleri nicelik ve ölçüye göre sıralayabilir.
• Somut bilgiler konusunda hafızası güçlüdür.
• Birden fazla fikri kısa süreli hafızada tutabilir.
• Görüntü ve sesleri sınıflandırarak daha kolay hatırlar.
• Bilgiler anlamlı bütünler hâlinde verilirse daha iyi öğrenir.
• Karar verme ve yargılama için zamana ihtiyaç duyar.

Dil gelişimi

• Sözcüklerin ve resimlerin gerçek nesneleri temsil ettiğini öğrenir.
• Bugün ve geçmiş olaylarla ilgili öykülere ilgi gösterir.
• Somut kelime hazinesi daha yoğundur.
• Anlama becerisi, konuşma becerisinden daha ileride olabilir.
• Benzerlikleri ve zıtlıkları kelimelerle ifade edebilir.
• Dil bilgisi açısından daha doğru cümleler kurar.
• Kelime sayısında hızlı artış görülür.

Kitap ve resimli kitap özellikleri

• Yazısız resimli kitaplardan öykü oluşturabilir.
• Kitaplardaki kahramanlarla özdeşleşir.
• Bu yüzden kahramanların çocuğa uygun olması önemlidir.
• Kahramanların davranışları arasındaki sebep-sonuç ilişkisini anlamaya çalışır.
• Basit olay örgülerini sever.
• Güçlü duygusal tepkiler gösteren karakterlerden hoşlanır.
• Arkadaşlık, öz güven ve paylaşma gibi temaları içeren öyküler bu yaş için uygundur.
• Okumayı yeni öğrendiği için iri puntolu, resimli kitaplardan hoşlanır.
• Ulaşım araçları, hayvanlar, peri masalları ve şaşırtıcı hikâyeler ilgisini çeker.

3. Sekiz–On Yaş Dönemi

Duygusal gelişim

• Başkalarının duygularına olumlu ya da olumsuz tepki verir.
• Eleştirilme ve alay edilme konusunda hassastır.
• Yetişkinlerle sıcak ve arkadaşça ilişkiler kurmaya çalışır.
• Kendine saygı ve güveni tehdit eden olaylardan daha çok etkilenir.

Değerler gelişimi

• Sosyal değerleri ve inanç sistemlerini sorgulamaya başlar.
• Bu sorgulama duygusal çatışmaya yol açabilir.
• Yetişkin rol modellerinden davranış örnekleri alır.
• Kuralların nedenlerini anlamaya başlar.
• Davranışlarını kurallara göre düzenler.
• Kendi davranışlarını değerlendirebilir.
• Kendine standartlar koyar.
• Davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeye başlar.

Düşünce gelişimi

• Daha uzun süreli ilişkiler kurabilir.
• Plan yapar ve konularla ilgilenir.
• Benzerlikleri daha rahat fark eder.
• Soyut ve somut özellikler üzerinden karşılaştırma yapabilir.
• Pratik çözüm gerektiren durumlarda mantıklı düşünebilir.
• Sebep-sonuç ilişkisini anlamaya başlar.

Dil gelişimi

• Okuma ve dil becerileri bireysel farklılık gösterebilir.
• Fikir alışverişi yapmaktan hoşlanır.
• Konuşma ve tartışma eğilimi artar.
• Soyut kelimeleri daha fazla kullanır.
• Argo kelimeler kullanmaya başlayabilir.
• Benzerlik ve zıtlıkları kelimelerle ifade edebilir.

Kitap ve okuma özellikleri

• Kitapla bire bir ilişki kurabilir.
• Kitabın eğlendirici yönünü keşfettikten sonra bilgilendirici yönünü de fark eder.
• Önce serüven ağırlıklı öykülere yönelir.
• Zamanla gerçekçi öykülere ilgi duymaya başlar.
• Kitap seçimi tesadüflere bırakılmamalıdır.
• Doğu ve Batı çocuk/gençlik edebiyatının nitelikli örnekleriyle tanıştırılmalıdır.
• Bazı eserlerin belli yaşlardan önce okunması önemlidir.

Kısa Genel Sonuç

Üç–Dört yaş

• Kısa, bol resimli, somut, günlük yaşama yakın ve hayal gücünü destekleyen kitaplar uygundur.

Beş–Yedi yaş

• İri puntolu, resimli, basit olay örgülü, kahramanla özdeşleşme kurdurabilen ve duygusal temaları işleyen kitaplar uygundur.

Sekiz–On yaş

• Serüven ve gerçekçilik dengesi olan, düşünmeyi geliştiren, sebep-sonuç ilişkisi kurduran ve daha bağımsız okumaya uygun kitaplar uygundur.