Yaş Gruplarına Göre Çocuklar ve Resimli Çocuk Kitaplarının Özellikleri
Çocuk Gelişimi 2. Sınıf Ders Notlarımdan.
1. Üç–Dört Yaş Dönemi
Duygusal gelişim
- Kendini kontrol etmeye başlar.
- Bazı hayal kırıklıklarının üstesinden gelebilir.
- Daha esnek olmayı ve alternatifleri kabul etmeyi öğrenir.
- Sürprizlerden ve beklenmedik uyarılardan hoşlanır.
- Mizah duygusu gelişir.
- Otonomi gelişimi için yetişkin desteğine ihtiyaç duyar.
- Duyguların açık bir dille ifade edilmesi önemlidir.
- Karanlıktan, yalnız kalmaktan ve bilinmeyen ortamlardan korkabilir.
Değerler gelişimi
- Yakın çevresindeki yetişkinlerden toplumsal değerleri ve rolleri öğrenir.
- Doğru ile yanlışı ayırt etmeye başlar.
- Anne babadan ayrılmayı ve bağımsız hareket etmeyi öğrenir.
Kişilik gelişimi
- Kendi kişiliğinin farkındadır.
- Kendini diğer insanlarla karşılaştırır.
- Güçlü tercihleri vardır.
- Başarısıyla gurur duyar.
- Sahip olma duygusunu anlamaya başlar.
- Cinsiyet farklılıklarının farkına varır.
- Bağımsız olmak ister.
- Bazı etkinlikleri tek başına yapabilir.
- Yeni deneyimlerle keşfetmeye yönelir.
Zihinsel gelişim
- Hayal ile gerçeği ayırt etmekte zorlanır.
- Dikkat süresi kısadır, kolayca dağılır.
- Konudan konuya geçebilir.
- Nesnelere isim vermeye başlar.
- Benzer nesneleri ve işlevleri gruplayabilir.
- Nicelik algısı gelişmemiş olsa da sayıları kullanır.
- Çabuk yargılar, ancak hatalı yargılayabilir.
- İki alternatif arasında karar verebilir.
- İki fikirden fazla içermeyen yönergeleri takip edebilir.
- Hatırlama gücü sınırlıdır.
- Duygusal açıdan önemli olayları daha kolay hatırlar.
Dil gelişimi
- Dil kullanımı yaşıtlarından farklı olabilir.
- Kabul gördüğünde daha akıcı konuşur.
- Soyut ve işlevsel kelimeler kullanmaya başlar.
- Kelime dağarcığı hızla artar.
- Konuşmaktan hoşlanır.
- Kendi ismini söyleyebilir.
- 4–6 sözcüklü cümleler kurabilir.
- Duygularını sözcüklerle ifade etmeye başlar.
- Sesler ve kelimeler sık tekrar edilir.
Kitap ve resimli kitap özellikleri
- Kendini dil aracılığıyla ifade edebilir.
- Yaşadığı olaylarla ilgili resimli kitaplar ilgisini çeker.
- Olay ile resim arasında bire bir ilişki kurmaya başlar.
- Resimli kısa hikâyeleri dikkatle dinler.
- Resimlerden hareketle anlatım yapar.
- Resimleri anlatma çabası; yaratıcı düşünce, hayal gücü ve dil gelişimini destekler.
- Hikâye kurgulamaktan hoşlanır.
- Verilen birkaç kelimeden hikâye oluşturma çalışmaları yapılabilir.
2. Beş–Yedi Yaş Dönemi
Duygusal gelişim
- Korku, hoşlanma, öfke, utangaçlık, kıskançlık gibi duygularını daha açık yaşar.
- Duygularını genellikle uçlarda ifade eder.
- Anne-babadan ayrılmaya daha rahat yaklaşır.
- Yetişkinlerden yaptıklarıyla ilgili onay bekler.
- Sevildiğinden emin olmak ister.
- Mizah duygusu; anlamsız sözcükler, pratik şakalar ve şaşırtıcı sorularla gelişir.
Değerler gelişimi
- Görev ve sorumluluk duygusu gelişir.
- Başarılı olmanın önemini kavrar.
- Daha bilinçli davranmaya başlar.
- Davranışları çoğu zaman “tam doğru / tam yanlış” şeklinde algılar.
- Kuralları kabul etmeye başlar ama kuralların arkasındaki ilkeleri tam kavrayamaz.
Kişilik gelişimi
- Yetişkin dünyası ile çocuk dünyası arasındaki farkı ayırt eder.
- Kendi bakımını yapma konusunda daha bağımsızdır.
- Günlük yaşam için gerekli pratik bilgileri edinir.
- Gecikmiş başarı için hemen ödül beklememeyi öğrenir.
Düşünce gelişimi
- Hayal ile gerçeği daha net ayırt eder.
- 7 yaşta dikkat süresi belirgin biçimde artar.
- Dikkatini başka yöne çevirebilir.
- İşlev bakımından benzer nesneleri ilişkilendirir.
- Nesneleri nicelik ve ölçüye göre sıralayabilir.
- Somut bilgiler konusunda hafızası güçlüdür.
- Birden fazla fikri kısa süreli hafızada tutabilir.
- Görüntü ve sesleri sınıflandırarak daha kolay hatırlar.
- Bilgiler anlamlı bütünler hâlinde verilirse daha iyi öğrenir.
- Karar verme ve yargılama için zamana ihtiyaç duyar.
Dil gelişimi
- Sözcüklerin ve resimlerin gerçek nesneleri temsil ettiğini öğrenir.
- Bugün ve geçmiş olaylarla ilgili öykülere ilgi gösterir.
- Somut kelime hazinesi daha yoğundur.
- Anlama becerisi, konuşma becerisinden daha ileride olabilir.
- Benzerlikleri ve zıtlıkları kelimelerle ifade edebilir.
- Dil bilgisi açısından daha doğru cümleler kurar.
- Kelime sayısında hızlı artış görülür.
Kitap ve resimli kitap özellikleri
- Yazısız resimli kitaplardan öykü oluşturabilir.
- Kitaplardaki kahramanlarla özdeşleşir.
- Bu yüzden kahramanların çocuğa uygun olması önemlidir.
- Kahramanların davranışları arasındaki sebep-sonuç ilişkisini anlamaya çalışır.
- Basit olay örgülerini sever.
- Güçlü duygusal tepkiler gösteren karakterlerden hoşlanır.
- Arkadaşlık, öz güven ve paylaşma gibi temaları içeren öyküler bu yaş için uygundur.
- Okumayı yeni öğrendiği için iri puntolu, resimli kitaplardan hoşlanır.
- Ulaşım araçları, hayvanlar, peri masalları ve şaşırtıcı hikâyeler ilgisini çeker.
3. Sekiz–On Yaş Dönemi
Duygusal gelişim
- Başkalarının duygularına olumlu ya da olumsuz tepki verir.
- Eleştirilme ve alay edilme konusunda hassastır.
- Yetişkinlerle sıcak ve arkadaşça ilişkiler kurmaya çalışır.
- Kendine saygı ve güveni tehdit eden olaylardan daha çok etkilenir.
Değerler gelişimi
- Sosyal değerleri ve inanç sistemlerini sorgulamaya başlar.
- Bu sorgulama duygusal çatışmaya yol açabilir.
- Yetişkin rol modellerinden davranış örnekleri alır.
- Kuralların nedenlerini anlamaya başlar.
- Davranışlarını kurallara göre düzenler.
- Kendi davranışlarını değerlendirebilir.
- Kendine standartlar koyar.
- Davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeye başlar.
Düşünce gelişimi
- Daha uzun süreli ilişkiler kurabilir.
- Plan yapar ve konularla ilgilenir.
- Benzerlikleri daha rahat fark eder.
- Soyut ve somut özellikler üzerinden karşılaştırma yapabilir.
- Pratik çözüm gerektiren durumlarda mantıklı düşünebilir.
- Sebep-sonuç ilişkisini anlamaya başlar.
Dil gelişimi
- Okuma ve dil becerileri bireysel farklılık gösterebilir.
- Fikir alışverişi yapmaktan hoşlanır.
- Konuşma ve tartışma eğilimi artar.
- Soyut kelimeleri daha fazla kullanır.
- Argo kelimeler kullanmaya başlayabilir.
- Benzerlik ve zıtlıkları kelimelerle ifade edebilir.
Kitap ve okuma özellikleri
- Kitapla bire bir ilişki kurabilir.
- Kitabın eğlendirici yönünü keşfettikten sonra bilgilendirici yönünü de fark eder.
- Önce serüven ağırlıklı öykülere yönelir.
- Zamanla gerçekçi öykülere ilgi duymaya başlar.
- Kitap seçimi tesadüflere bırakılmamalıdır.
- Doğu ve Batı çocuk/gençlik edebiyatının nitelikli örnekleriyle tanıştırılmalıdır.
- Bazı eserlerin belli yaşlardan önce okunması önemlidir.
Kısa Genel Sonuç
Üç–Dört yaş
- Kısa, bol resimli, somut, günlük yaşama yakın ve hayal gücünü destekleyen kitaplar uygundur.
Beş–Yedi yaş
- İri puntolu, resimli, basit olay örgülü, kahramanla özdeşleşme kurdurabilen ve duygusal temaları işleyen kitaplar uygundur.
Sekiz–On yaş
- Serüven ve gerçekçilik dengesi olan, düşünmeyi geliştiren, sebep-sonuç ilişkisi kurduran ve daha bağımsız okumaya uygun kitaplar uygundur.
